Tien eeuwen erfgoed,
opnieuw geopend

De keizerskroon

Een gesloten kroon: een gejuweelde ring met groene en rode stenen, beugels bezet met parels, en bovenop een kruis. Zo’n gebeugelde kroon staat voor soevereiniteit — geen adellijke rang, maar het gezag waaronder het kapittel viel.

Het kapittel was rijksonmiddellijk: alleen afhankelijk van paus en keizer, en níét van de prins-bisschop of de Staten-Generaal. Binnen de stad bleef het claustrale gebied daardoor een staatje op zich, tot 1797 toe.

De tweekoppige adelaar

De adelaar van het Heilige Roomse Rijk, met uitgeslagen vleugels en klauwen die de banderol vasthouden. Keizer Sigismund nam het dier in 1433 over van het Byzantijnse voorbeeld en legde een subtiel verschil vast: de gekozen maar nog niet gekroonde Roomse koning voerde een adelaar met één kop — pas ná de kroning, in Aken of Frankfurt, kreeg de vogel er een tweede bij.

Steden, families en instellingen die de dubbele adelaar mochten voeren, deden dat als keizerlijk eerbewijs. Voor een kapittel dat rechtstreeks onder de keizer viel, was het het meest sprekende teken dat er bestond.

De sleutel van Sint Servaas

Geen bedacht symbool maar een bestaand voorwerp, dat een paar honderd meter verderop in de schatkamer ligt: 28 centimeter lang, 1046 gram, in één stuk uit zilver gegoten en daarna verguld. Karolingisch werk, toegeschreven aan het hofatelier van Karel de Grote te Aken — mogelijk bracht Einhard, geleerde aan dat hof én abt van Sint-Servaas, hem naar Maastricht.

De amandelvormige greep is opengewerkt met acanthusranken; in de baard zitten vijf openingen in de vorm van een Jeruzalemkruis — een groot Grieks kruis met vier kleine eromheen, gelezen als de vijf wonden van Christus. Volgens de legende, opgetekend rond 1150 en rond 1170 nagedicht door Henric van Veldeke, ontving Servaas de sleutel in Rome uit handen van Petrus: de hemelsleutel, met de sleutelmacht die daarbij hoort.

Juist die betekenis bracht de sleutel in het wapen van het kapittel — en via de elf banken tot in de gemeentewapens van Heer, Cadier en Keer en Berg en Terblijt.

Capitulum Sancti Servatii · DCCC AD

Het kapittel van Sint Servaas, achthonderd. Uit de kloostergemeenschap die zich in de vroege middeleeuwen bij het graf van Servatius had gevestigd — met Alcuin en Einhard onder haar lekenabten — ontstond in de negende eeuw een college van seculiere kanunniken: geestelijken zonder gelofte van armoede, met eigen bezit, aan het hoofd een proost.

De cartouche zelf is rococo, in dezelfde vormtaal als de gevels van de Proostenwoning aan het Henric van Veldekeplein.